dr n.med. Agnieszka Krzywicka, pediatra, gastrolog

Gdy przewód pokarmowy niemowlęcia funkcjonuje prawidłowo, dziecko jest pogodne, a jego rozwój przebiega harmonijnie. Dzieci, które nie borykają się z dolegliwościami trawiennymi, chętnie jedzą, lepiej śpią i nawiązują kontakt z bliskimi.

!cid_ii_14ede1b3896e17a7Prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego dziecka jest wypadkową wielu czynników. Począwszy od prawidłowej budowy anatomicznej, przez jego funkcję w zakresie trawienia i wchłaniania składników pokarmowych, a skończywszy na skomplikowanych procesach regulujących „ruch” w przewodzie pokarmowym, który określamy mianem motoryki przewodu pokarmowego. Na wymienione powyżej elementy, odpowiedzialne za prawidłową pracę przewodu pokarmowego, wpływa m.in. sposób żywienia dziecka. Istotnym czynnikiem, wpływającym na funkcje przewodu pokarmowego, np. na motorykę przewodu pokarmowego, jest również skład mikroflory jelitowej.

Budowa przewodu pokarmowego dziecka i osoby dorosłej nie różnią się w zasadniczy sposób, jednakże istnieją pewne odrębności charakterystyczne dla wieku niemowlęcego i wczesnodziecięcego. Różnice dotyczą m.in. składu flory bakteryjnej przewodu pokarmowego, która zmienia się w ciągu kilku dni po urodzeniu dziecka. W pierwszych miesiącach życia obserwuje się również zmniejszone wydzielanie trzustkowych enzymów trawiennych, ale ich ilość zapewnia sprawne trawienie pokarmów.

Przewód pokarmowy jest wyspecjalizowanym organem umożliwiającym człowiekowi spożywanie pokarmów i ich przemianę w proste składniki, nadające się do wchłonięcia.

Węglowodany (cukry) są spożywane w postaci wielocukrów (np. skrobia), dwucukrów (np. sachroza, laktoza) oraz monocukrów (np. glukoza). Trawienie wielocukrów zachodzi w jelicie za pośrednictwem enzymów wydzielanych przez trzustkę. Dwucukry ulegają rozkładowi przy udziale enzymów wydzielanych w mikrokosmkach jelita cienkiego. W procesie ich trawienia powstają cukry proste, które w jelicie cienkim ulegają wchłonięciu.

Białka, w istotnej części, ulegają strawieniu jeszcze w żołądku, a następnie w jelicie cienkim przy udziale enzymów trzustkowych. Produkty rozkładu białek, czyli aminokwasy, ulegają wchłonięciu w jelicie cienkim.

Proces trawienia tłuszczów, będących źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych z grupy  omega-3, koniecznych do prawidłowego rozwoju układu nerwowego i siatkówki oka, rozpoczyna się w początkowym odcinku jelita cienkiego, czyli w dwunastnicy. Pod wpływem produkowanej przez wątrobę żółci, przy udziale zawartych w niej kwasów żółciowych, tłuszcze ulegają rozdrobnieniu na maleńkie kropelki, by następnie, dzięki enzymom wydzielanym przez trzustkę, ulec trawieniu i wchłonięciu w jelicie cienkim.

W początkowym odcinku jelita cienkiego wchłonięciu ulega również wapń, niezbędny do prawidłowego rozwoju kośćca u dziecka. Proces ten odbywa się przy udziale specjalnego białka nośnikowego, powstającego w obecności witaminy D3. Witamina D3 wchłania się z przewodu pokarmowego wraz z innymi witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach (witaminą A, E, K) w początkowym odcinku jelita cienkiego.

W dwunastnicy i w jelicie cienkim zachodzi również wchłanianie żelaza, koniecznego do wytwarzania barwnika krwi, czyli hemoglobiny oraz prawidłowego rozwoju procesów poznawczych u dziecka.

W przewodzie pokarmowym człowieka, oprócz trawienia i wchłaniania składników pokarmowych, zachodzi mnóstwo rozmaitych procesów, które wywierają istotny wpływ na cały organizm. Wiele z nich zależy od składu i funkcjonowania dobroczynnej, probiotycznej flory bakteryjnej. Szacuje się, że w przewodzie pokarmowym dorosłego człowieka bytuje około 300-500 różnych gatunków drobnoustrojów o łącznej masie około 0,5-1,5 kg! Zdecydowanie inaczej wygląda skład flory bakteryjnej w przypadku najmłodszych. Jej rozwój jest uzależniony od wieku i sposobu żywienia. Już w pierwszych dniach życia noworodka zachodzi stopniowa kolonizacja przewodu pokarmowego, głównie bakteriami z rodziny Enterobacteriaceae, przede wszystkim E. Coli. Pierwsze tygodnie życia dziecka mają istotne znaczenie dla stabilizacji flory bakteryjnej jelit. U noworodków karmionych piersią dominuje rozwój dobroczynnych bifidobakterii, a podstawowym warunkiem ich wzrostu są oligosacharydy, zawarte w pokarmie mamy.

Wiele wskazuje na to, że probiotyczne bakterie jelitowe wywierają wpływ na prawidłowy rozwój odporności u dziecka i przemianę niektórych składników pokarmowych. Z drugiej strony wiadomo, że nieprawidłowe funkcjonowanie flory bakteryjnej przewodu pokarmowego łączy się z rozwojem niektórych chorób czy otyłości.

Źródłem wszystkich składników pokarmowych, niezbędnych do rozwoju dziecka, jest prawidłowa dieta. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia oraz pediatrycznych towarzystw naukowych zajmujących się m.in. zagadnieniami dotyczącymi prawidłowego żywienia, dziecko powinno być karmione wyłącznie pokarmem matki do 6. miesiąca życia, a karmienie naturalne można kontynuować nawet do 2. roku życia. Karmienie piersią jest najlepszym sposobem żywienia zapewniającym dziecku harmonijny rozwój i niosącym wiele korzyści zdrowotnych. Ilość i jakość składników pokarmu matki jest optymalnie dostosowana do zmieniających się potrzeb niemowlęcia. Jeśli z uzasadnionych przyczyn niemowlę lub małe dziecko w pierwszym roku życia nie jest karmione piersią, jego żywienie powinno być oparte na tzw. mleku modyfikowanym. Karmienie mlekiem krowim nie jest korzystne, ze względu na znaczące różnice w jego składzie w porównaniu z mlekiem kobiecym i mlekiem modyfikowanym. Dąży się do maksymalnego upodobnienia mleka modyfikowanego do pokarmu kobiecego. Z tego względu nowoczesne mleka mają odpowiedni skład białek, są wzbogacone w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe oraz oligosacharydy.

Pokarmy uzupełniające, czyli inne niż mleko mamy lub mleko modyfikowane, powinny być wprowadzane między 17. a 26. tygodniem życia dziecka. Celem rozszerzania diety jest zapewnienie dziecku dodatkowej porcji energii, białka, żelaza i niektórych witamin np. witaminy D3.

Prawidłowe żywienie dzieci, już od okresu niemowlęcego, jest niezwykle istotnym zagadnieniem. Polega na dostarczaniu odpowiedniej ilości energii, podstawowych składników odżywczych oraz witamin i składników mineralnych, w zależności od wieku dziecka i jego aktywności fizycznej. Stanowi jeden z najważniejszych czynników gwarantujących harmonijny rozwój. Wpływa bezpośrednio na prawidłową pracę przewodu pokarmowego, zapewniając dziecku dobre samopoczucie i zdrowie.

Podziel się na:
  • Facebook
  • Twitter
  • Wykop
  • Śledzik
  • PDF